Εισαγωγική επισκόπηση για μη ειδικούς. Παρουσιάζει το νομικό πλαίσιο και τις βασικές έννοιες του θέματος, ως πρώτη γνωριμία με αυτό.
Εισαγωγή
Το ναυτικό επάγγελμα είναι από τη φύση του επάγγελμα αυξημένης ευθύνης, ανάλογης με τον βαθμό και την ειδικότητα κάθε μέλους του πληρώματος. Ο ναυτικός οφείλει να τηρεί ένα εκτεταμένο σύνολο κανόνων, διαδικασιών και πρωτοκόλλων που αφορούν όλες τις λειτουργίες του πλοίου, πριν από τον πλου, κατά τη διάρκειά του και μετά από αυτόν. Η παράλειψη, από δόλο ή αμέλεια, ακόμη και μιας φαινομενικά μικρής ενέργειας μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες για το πλήρωμα, το πλοίο, τους επιβάτες και το φορτίο.
Στον κίνδυνο ποινικής ευθύνης συμβάλλει και ο ίδιος ο χώρος εργασίας. Στο πλοίο συνυπάρχουν για μεγάλα διαστήματα ναυτικοί συχνά διαφορετικών εθνικοτήτων, θρησκειών και αντιλήψεων, που αποτελούν μια μικρή κοινωνία. Η ομαλή συνεργασία τους είναι προϋπόθεση για να εκπληρώσει το πλοίο τον ναυτικό και τον εμπορικό του σκοπό. Οι διενέξεις μέσα σε αυτή την κλειστή ομάδα μπορεί να οδηγήσουν σε αξιόποινες πράξεις, που με τη σειρά τους μπορεί να θέσουν σε κίνδυνο το ίδιο το πλοίο.
Η μελέτη εξετάζει πρώτα τα ναυτικά αδικήματα, όπως προβλέπονται κυρίως στον Κώδικα Δημοσίου Ναυτικού Δικαίου (ΚΔΝΔ), και τα καθήκοντα δημόσιου χαρακτήρα του πλοιάρχου. Στη συνέχεια εξετάζει τις έννοιες του καταλογισμού και της υπαιτιότητας κατά τον Ποινικό Κώδικα και τη σημασία τους για τα ναυτικά αδικήματα, όπου τα όρια ανάμεσα στον δόλο και στην αμέλεια συχνά δεν είναι σαφή.
1. Το πλαίσιο: ο Κώδικας Δημοσίου Ναυτικού Δικαίου
Σημαντικό μέρος των κανόνων που διέπουν το ναυτικό επάγγελμα βρίσκεται στον ΚΔΝΔ (ν.δ. 187/1973). Ήδη το πρώτο του άρθρο ορίζει ότι τα θέματα της ναυτιλίας διέπονται, από την άποψη του δημοσίου δικαίου, από τις διατάξεις του Κώδικα και από τους ειδικούς νόμους. Το δημόσιο ναυτικό δίκαιο περιλαμβάνει διατάξεις:
- δημοσίου διεθνούς ναυτικού δικαίου,
- διοικητικού ναυτικού δικαίου, για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, τη ναυτική εκπαίδευση, την ακτοπλοΐα, τον διοικητικό έλεγχο και τα ναυτικά ατυχήματα,
- ποινικού και πειθαρχικού δικαίου,
- ναυτικού εργατικού δικαίου.
Οι περισσότερες από τις διατάξεις αυτές είναι αναγκαστικού δικαίου, δηλαδή δεν μπορούν να μεταβληθούν με συμφωνία των ενδιαφερομένων, επειδή αφορούν τη δημόσια τάξη.
2. Τα ναυτικά αδικήματα
2.1. Έννοια και κατηγορίες
Ναυτικά χαρακτηρίζονται τα αδικήματα που συνδέονται με την ιδιαιτερότητα του ναυτικού επαγγέλματος και τελούνται στα πλοία. Για αυτά ισχύει ειδικό ποινικό καθεστώς, που προβλέπεται κυρίως στον ΚΔΝΔ και συμπληρωματικά στον Ποινικό Κώδικα και σε ειδικούς νόμους. Ο ΚΔΝΔ τα εφαρμόζει σε πράξεις ημεδαπών και αλλοδαπών σε ελληνικά πλοία και πλωτά ναυπηγήματα. Ορισμένες διατάξεις του εφαρμόζονται και σε Έλληνες ναυτικούς που υπηρετούν σε πλοία με ξένη σημαία συμβεβλημένα με το Ναυτικό Απομαχικό Ταμείο, καθώς και σε πράξεις σε αλλοδαπά πλοία μέσα στα ελληνικά χωρικά ύδατα.
Για την εφαρμογή των ποινικών του διατάξεων, ο ΚΔΝΔ ορίζει ως πλοίαρχο εκείνον που ασκεί τη διακυβέρνηση του πλοίου, ως αξιωματικό εκείνον που έχει δίπλωμα ναυτικής ικανότητας ή υπηρετεί σε αντίστοιχο βαθμό, και ως πλήρωμα όλα τα πρόσωπα, πλην του πλοιάρχου, που έχουν προσληφθεί στην υπηρεσία του πλοίου (άρθρο 204 ΚΔΝΔ).
Τα ναυτικά αδικήματα μπορούν να ομαδοποιηθούν ως εξής:
- αδικήματα σχετικά με την υπηρεσία στο πλοίο, όπως η λιποταξία,
- αδικήματα κατά της πειθαρχίας, όπως η ανυπακοή, η στάση και η βιαιοπραγία κατά του πλοιάρχου ή ανωτέρου,
- αδικήματα κατά της περιουσίας του πλοίου ή του φορτίου, όπως η κλοπή και η φθορά,
- αδικήματα κατά της ασφάλειας του πλοίου και των επιβαινόντων,
- υπηρεσιακές παραβάσεις του πλοιάρχου,
- αδικήματα που τελούνται από πρόσωπα ξένα προς το πλήρωμα.
2.2. Βασικές διατάξεις για τον πλοίαρχο και το πλήρωμα
Ακολουθεί επιλογή των βασικών διατάξεων. Οι ποινές αναφέρονται όπως προβλέπονται στο κείμενο του ΚΔΝΔ. Επειδή ο Κώδικας τροποποιείται συχνά και επηρεάζεται από τις γενικές διατάξεις του Ποινικού Κώδικα για τις ποινές, σε κάθε συγκεκριμένη υπόθεση πρέπει να ελέγχεται το ισχύον κείμενο.
- Κατάχρηση εξουσίας (άρθρο 218). Ο πλοίαρχος που κάνει κατάχρηση της εξουσίας του, την ανέχεται από άλλο πρόσωπο ή χρησιμοποιεί βία κατά την άσκηση των καθηκόντων του τιμωρείται με φυλάκιση έως ένα έτος και χρηματική ποινή. Εξαιρείται η βία που ήταν αναγκαία για την τήρηση της τάξης και την προστασία της ζωής των επιβαινόντων. Η τέλεση σε βάρος ανηλίκου είναι επιβαρυντική περίσταση.
- Μη αυτοπρόσωπη διεύθυνση του πλοίου (άρθρα 219–220). Ο πλοίαρχος οφείλει να διευθύνει ο ίδιος το πλοίο κατά την είσοδο και την έξοδο από λιμάνι, τη διέλευση διωρύγων και στενών και σε κάθε δυσχερή πλου, και δεν επιτρέπει σε τρίτον να αναλάβει τη διακυβέρνηση. Η παράβαση τιμωρείται με φυλάκιση τουλάχιστον ενός μηνός και χρηματική ποινή. Αυστηρότερα τιμωρείται ο πλοίαρχος που συναινεί στην ανάληψη της διακυβέρνησης από άλλον, καθώς και όποιος την αναλαμβάνει.
- Ανυπακοή του πλοιάρχου (άρθρο 221). Η άρνηση του πλοιάρχου να εκτελέσει διαταγή της προξενικής αρχής ή του κυβερνήτη ελληνικού πολεμικού πλοίου, όταν αφορά την τιμή της σημαίας, επείγουσα ανάγκη του πολεμικού ναυτικού ή εθνικά συμφέροντα, τιμωρείται με φυλάκιση έως δύο έτη και χρηματική ποινή.
- Παραβάσεις του πλοιάρχου σε ώρα κινδύνου (άρθρο 223). Ο πλοίαρχος οφείλει να εγκαταλείπει τελευταίος το πλοίο που κινδυνεύει. Αν το εγκαταλείψει χωρίς τη γνώμη των αξιωματικών του ή, ελλείψει αυτών, των εμπειρότερων μελών του πληρώματος, τιμωρείται με φυλάκιση έως δύο έτη και χρηματική ποινή. Αν παραμελήσει τη διάσωση των επιβαινόντων, των εγγράφων του πλοίου, του ταχυδρομείου και των πολυτιμότερων αντικειμένων, τιμωρείται με φυλάκιση τουλάχιστον έξι μηνών και χρηματική ποινή.
- Παραλείψεις σε περίπτωση σύγκρουσης (άρθρο 224). Μετά από σύγκρουση, ο πλοίαρχος οφείλει να χρησιμοποιήσει κάθε μέσο για τη διάσωση του άλλου πλοίου και των επιβαινόντων, χωρίς να θέσει σε κίνδυνο το δικό του πλοίο, και να μην απομακρυνθεί πριν βεβαιωθεί ότι η παρουσία του δεν είναι πλέον χρήσιμη. Η παράβαση τιμωρείται με φυλάκιση και χρηματική ποινή.
- Παράβαση του Κανονισμού αποφυγής συγκρούσεων (άρθρο 225). Ο πλοίαρχος ή ο αξιωματικός φυλακής που παραβαίνει από αμέλεια τον Κανονισμό, καθώς και ο πλοηγός που δίνει από αμέλεια αντίθετες συμβουλές, τιμωρούνται με φυλάκιση έως έξι μήνες και χρηματική ποινή. Η ποινή αυξάνεται, έως τρία έτη, αν επήλθε σύγκρουση, προσάραξη ή σοβαρή βλάβη του πλοίου ή του φορτίου. Αν επήλθε απώλεια του πλοίου ή του φορτίου, θάνατος ή βαριά σωματική βλάβη, η ποινή είναι φυλάκιση τουλάχιστον τριών μηνών και χρηματική ποινή.
- Παράνομη εκτροπή πορείας (άρθρο 226). Ο πλοίαρχος που εκτρέπει το πλοίο από την πορεία του για να αποκομίσει παράνομο όφελος για τον εαυτό του ή για τρίτον ή για να βλάψει άλλον τιμωρείται με φυλάκιση τουλάχιστον έξι μηνών και χρηματική ποινή. Ο ΚΔΝΔ τιμωρεί επίσης την κλοπή και τη φθορά του φορτίου ή του εξοπλισμού του πλοίου, με επιβαρυντική περίσταση την ιδιότητα του πλοιάρχου ή του αξιωματικού.
- Παράλειψη βοήθειας (άρθρο 227) και εγκατάλειψη ασθενών (άρθρο 228). Ο πλοίαρχος που δεν παρέχει βοήθεια σε πρόσωπο που κινδυνεύει στη θάλασσα, ενώ μπορεί να το κάνει χωρίς να εκθέσει σε κίνδυνο το πλοίο του, τιμωρείται με φυλάκιση τουλάχιστον τριών μηνών και χρηματική ποινή. Ο πλοίαρχος που εγκαταλείπει στο εξωτερικό τραυματία ή ασθενή χωρίς μέσα θεραπείας και παλιννόστησης, ή χωρίς να ενημερώσει την προξενική ή την τοπική αρχή, τιμωρείται με φυλάκιση τουλάχιστον έξι μηνών και χρηματική ποινή.
- Πλους με ελλιπή σύνθεση πληρώματος (άρθρο 229). Τιμωρείται με φυλάκιση έως ένα έτος, με επιβαρυντική περίσταση τον κίνδυνο για την ασφάλεια του πλοίου.
- Παράνομη ναυτολόγηση λιποτακτών (άρθρο 230) και φυγάδευση (άρθρο 231). Η εν γνώσει ναυτολόγηση λιποτάκτη τιμωρείται με φυλάκιση έως έξι μήνες. Η φυγάδευση προσώπου που έχει υποχρέωση στρατιωτικής θητείας ή στερείται άδειας αποδημίας τιμωρείται με φυλάκιση έως τρία έτη.
- Μέθη εν υπηρεσία (άρθρο 233). Ο πλοίαρχος που βρίσκεται σε κατάσταση μέθης κατά τη διάρκεια της υπηρεσίας του τιμωρείται με φυλάκιση έως έξι μήνες, ανεξάρτητα από το αν τέλεσε άλλη αξιόποινη πράξη. Για την εισαγωγή ναρκωτικών ουσιών στο πλοίο εφαρμόζεται η νομοθεσία για τα ναρκωτικά (σήμερα ο ν. 4139/2013).
- Παραβάσεις υπηρεσιακών υποχρεώσεων (άρθρο 235). Το άρθρο απαριθμεί μια μακρά σειρά υποχρεώσεων του πλοιάρχου, η παράβαση των οποίων τιμωρείται με φυλάκιση έως έξι μήνες. Περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, η διενέργεια προανάκρισης για εγκλήματα επί του πλοίου, η τήρηση των ναυτιλιακών εγγράφων και του ημερολογίου, η απαγόρευση υπεράριθμων επιβατών και υπερφόρτωσης, η μη αναχώρηση πριν από την ορισμένη ώρα απόπλου, ο έλεγχος της αξιοπλοΐας και των σωστικών μέσων, η προστασία της υγείας των επιβαινόντων και η διενέργεια των γυμνασίων ασφαλείας. Η ρύπανση της θάλασσας με πετρελαιοειδή, ή η παράλειψη μέτρων για την αποφυγή της, από τον πλοίαρχο ή μέλος του πληρώματος τιμωρείται με φυλάκιση έως ένα έτος. Εφαρμόζεται παράλληλα και η ειδική νομοθεσία για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος.
- Ναυτολόγηση χωρίς άδεια (άρθρο 208Α). Ο ΚΔΝΔ τιμωρεί με φυλάκιση τουλάχιστον ενός έτους τη ναυτολόγηση ναυτικού που υπηρετεί σε πλοίο με ξένη σημαία ασφαλισμένο στο Ναυτικό Απομαχικό Ταμείο, ή συνταξιούχου που επαναλαμβάνει το ναυτικό επάγγελμα χωρίς άδεια. Τιμωρούνται, κατά περίπτωση, ο πλοίαρχος, ο πλοιοκτήτης και οι εκπρόσωποί του.
- Άλλες διατάξεις. Ο ΚΔΝΔ τιμωρεί επίσης τους πλοιοκτήτες, εφοπλιστές ή αντιπροσώπους που, ενώ έλαβαν άδεια ναυτολόγησης για ορισμένο πλοίο, προωθούν τους ναυτικούς σε άλλο (άρθρο 237), καθώς και το μέλος του πληρώματος που προσφεύγει σε αλλοδαπές αρχές για διαφορές από τη σύμβαση εργασίας του, ενώ μπορεί να απευθυνθεί σε ελληνική προξενική αρχή (άρθρο 238).
Πέρα από τον ΚΔΝΔ εφαρμόζονται και οι διατάξεις του ειδικού μέρους του Ποινικού Κώδικα, για παράδειγμα για τα εγκλήματα κατά της ζωής, της σωματικής ακεραιότητας και της τιμής μεταξύ των μελών του πληρώματος.
3. Τα προανακριτικά και αστυνομικά καθήκοντα του πλοιάρχου
Εκτός από τα ναυτικά του καθήκοντα, ο πλοίαρχος έχει από τον νόμο και καθήκοντα δημόσιου χαρακτήρα, που υπό κανονικές συνθήκες ασκούνται από κρατικά όργανα. Τα καθήκοντα αυτά είναι ληξιαρχικά, συμβολαιογραφικά και προανακριτικά-αστυνομικά.
3.1. Προανακριτικά καθήκοντα
Για εγκλήματα που τελούνται κατά τον πλου, ο πλοίαρχος ασκεί προανακριτικά καθήκοντα μέχρι τον κατάπλου (άρθρο 241 ΚΔΝΔ). Αν ο ίδιος ο πλοίαρχος συμμετείχε στην πράξη, η προανάκριση που διενήργησε θεωρείται ότι δεν έγινε. Η προανάκριση γίνεται εγγράφως, με γραμματέα έναν αξιωματικό του πλοίου. Ο πλοίαρχος εξετάζει μάρτυρες, διενεργεί αυτοψία, διατάσσει πραγματογνωμοσύνη και συλλέγει τα αναγκαία στοιχεία. Τα σχετικά γεγονότα καταχωρίζονται στο ημερολόγιο του πλοίου.
Υπό τις προϋποθέσεις του νόμου, ο πλοίαρχος μπορεί να διατάξει την προφυλάκιση του κατηγορουμένου επί του πλοίου, ιδίως όταν το πλοίο πρόκειται να καταπλεύσει σύντομα σε ελληνικό λιμάνι, και μπορεί να την αναστείλει προσωρινά κατά τον πλου (άρθρο 242 ΚΔΝΔ). Η δικογραφία και ο κατηγορούμενος παραδίδονται στη λιμενική αρχή του πρώτου λιμανιού κατάπλου (άρθρο 243 ΚΔΝΔ). Παράλληλα, ο πλοίαρχος λειτουργεί στο πλαίσιο των γενικών διατάξεων του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας (ν. 4620/2019) για την προανάκριση.
3.2. Αστυνομικά καθήκοντα
Ο πλοίαρχος ασκεί αστυνομική εξουσία στο πλοίο για τη διατήρηση της πειθαρχίας, της τάξης, της ασφάλειας και της υγιεινής των επιβαινόντων, του πλοίου και του φορτίου. Η εξουσία αυτή ασκείται απέναντι σε όλους τους επιβαίνοντες, όχι μόνο στα μέλη του πληρώματος. Τα μέτρα του είναι προληπτικά, για την αποτροπή κινδύνων, και κατασταλτικά, όταν έχουν ήδη τελεστεί παράνομες πράξεις. Λαμβάνονται με προφορικές ή γραπτές διαταγές, στις οποίες οφείλουν να συμμορφώνονται όλοι.
4. Καταλογισμός και υπαιτιότητα
4.1. Ο καταλογισμός
Καταλογισμός σε ενοχή σημαίνει ότι ο δράστης ευθύνεται υποκειμενικά για την πράξη που αντικειμενικά τέλεσε. Η πράξη καταλογίζεται όταν πληρούται η υποκειμενική υπόσταση και δεν συντρέχει λόγος που αποκλείει, κατ' εξαίρεση, τον καταλογισμό.
Ο ισχύων Ποινικός Κώδικας (ν. 4619/2019) προβλέπει ως λόγους αποκλεισμού του καταλογισμού, μεταξύ άλλων, τη νομική πλάνη (άρθρο 31), την κατάσταση ανάγκης που αίρει τον καταλογισμό (άρθρο 32), την αδυναμία αποφυγής του αδίκου (άρθρο 33) και την ανικανότητα προς καταλογισμό (άρθρο 34). Ειδικά για τους ανηλίκους ισχύουν οι διατάξεις των άρθρων 121 επ. ΠΚ. Στα ναυτικά αδικήματα, η επαγγελματική ιδιότητα και η εκπαίδευση του δράστη καθιστούν στην πράξη δυσκολότερη την επίκληση ορισμένων από τους λόγους αυτούς, ιδίως της νομικής πλάνης, για κανόνες που αποτελούν αντικείμενο της ίδιας της επαγγελματικής του κατάρτισης.
4.2. Η υπαιτιότητα
Για τη θεμελίωση ποινικής ευθύνης δεν αρκεί ένα βλαπτικό ή επικίνδυνο αποτέλεσμα. Το αποτέλεσμα πρέπει να συνδέεται και υποκειμενικά με τον δράστη. Υπαιτιότητα είναι ο υποκειμενικός αυτός σύνδεσμος του δράστη με το αποτέλεσμα της ενέργειας ή της παράλειψής του. Όλα τα στοιχεία της αντικειμενικής υπόστασης πρέπει να καλύπτονται από δόλο ή αμέλεια, συμπεριλαμβανομένης της αιτιώδους διαδρομής από τη συμπεριφορά προς το αποτέλεσμα.
4.3. Ο δόλος
Κατά το άρθρο 27 ΠΚ, με δόλο πράττει όποιος θέλει την παραγωγή των περιστατικών που απαρτίζουν την αξιόποινη πράξη, καθώς και όποιος προβλέπει ότι μπορεί να παραχθούν και το αποδέχεται. Όπου ο νόμος απαιτεί τέλεση «εν γνώσει» ορισμένου περιστατικού, ο ενδεχόμενος δόλος δεν αρκεί. Όπου απαιτεί σκοπό πρόκλησης ορισμένου αποτελέσματος, ο δράστης πρέπει να το έχει επιδιώξει.
Διακρίνονται τρεις μορφές δόλου:
- άμεσος δόλος α΄ βαθμού (επιδίωξη): ο δράστης επιδιώκει να πραγματώσει την αντικειμενική υπόσταση,
- άμεσος δόλος β΄ βαθμού (αναγκαίος δόλος): ο δράστης δεν επιδιώκει το αποτέλεσμα, αλλά το προβλέπει ως βέβαιη συνέπεια της συμπεριφοράς του,
- ενδεχόμενος δόλος: ο δράστης προβλέπει το αποτέλεσμα ως απλώς δυνατό και πράττει αποδεχόμενος αυτό.
Η πραγματική πλάνη, δηλαδή η άγνοια ότι η συμπεριφορά πραγματώνει την αντικειμενική υπόσταση ενός εγκλήματος, αποκλείει τον δόλο.
4.4. Η αμέλεια και τα εγκλήματα με παράλειψη
Κατά το άρθρο 28 ΠΚ, από αμέλεια πράττει όποιος, από έλλειψη της προσοχής που όφειλε και μπορούσε να καταβάλει, είτε δεν πρόβλεψε το αξιόποινο αποτέλεσμα που προκάλεσε η πράξη του (μη συνειδητή αμέλεια) είτε το πρόβλεψε ως δυνατό, πίστεψε όμως ότι δεν θα επερχόταν (συνειδητή αμέλεια). Στην αμέλεια, ο δράστης δεν εκδηλώνει εχθρική διάθεση προς το έννομο αγαθό, αλλά δεν φροντίζει για τη διαφύλαξή του.
Οι περισσότεροι ποινικοί κανόνες περιγράφουν μια ενέργεια. Πολλά ναυτικά αδικήματα όμως τελούνται με παράλειψη: για παράδειγμα, όταν ο πλοίαρχος δεν δίνει εντολή να ηχήσει το σήμα γενικού συναγερμού και εγκατάλειψης κατά τη βύθιση του πλοίου. Το άρθρο 15 ΠΚ ορίζει πότε η μη αποτροπή ενός αποτελέσματος εξομοιώνεται με την πρόκλησή του:
«Όπου ο νόμος για την ύπαρξη αξιόποινης πράξης απαιτεί να έχει επέλθει ορισμένο αποτέλεσμα, η μη αποτροπή του τιμωρείται όπως η πρόκλησή του με ενέργεια, αν ο υπαίτιος της παράλειψης είχε ιδιαίτερη νομική υποχρέωση να προβεί σε ενέργεια για την αποτροπή του αποτελέσματος. Η ιδιαίτερη νομική υποχρέωση πηγάζει από νόμο, σύμβαση ή προηγούμενη επικίνδυνη ενέργεια του υπαιτίου.»
Στις περιπτώσεις αυτές ο δικαστής μπορεί να επιβάλει μειωμένη ποινή (άρθρο 15 παρ. 2 ΠΚ).
Συμπεράσματα
Οι συνθήκες στις οποίες ασκείται το ναυτικό επάγγελμα και το μεγάλο πλήθος κανόνων που το διέπουν εκθέτουν τους ναυτικούς σε αστική, διοικητική και ποινική ευθύνη, συχνά ευρύτερη από εκείνη πολλών επαγγελμάτων της ξηράς. Ο κίνδυνος ποινικοποίησης του ναυτικού επαγγέλματος είναι, επομένως, υπαρκτός.
Ο ΚΔΝΔ είναι το βασικό νομοθέτημα που προβλέπει τα ειδικά ναυτικά αδικήματα, τα οποία συνδέονται κυρίως με την τήρηση των κανόνων ασφαλούς λειτουργίας του πλοίου. Παράλληλα, οι διατάξεις του Ποινικού Κώδικα προστατεύουν την ειρηνική συμβίωση του πληρώματος κατά τον πλου. Για τον ίδιο λόγο ο νόμος αναθέτει στον πλοίαρχο προανακριτικά και αστυνομικά καθήκοντα.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η ευθύνη από παράλειψη. Για τον πλοίαρχο και τα μέλη του πληρώματος, η ιδιαίτερη νομική υποχρέωση του άρθρου 15 ΠΚ προκύπτει συχνά απευθείας από τον νόμο, δηλαδή από τον ΚΔΝΔ και τους κανονισμούς ασφαλείας, ή από τη σύμβαση ναυτολόγησης. Αυτό διευρύνει στην πράξη τις περιπτώσεις στις οποίες ένα αποτέλεσμα μπορεί να τους καταλογιστεί, ακόμη και όταν δεν το προκάλεσαν με δική τους ενέργεια. Γι' αυτό η γνώση των υποχρεώσεών τους και η τεκμηρίωση της τήρησής τους, για παράδειγμα στο ημερολόγιο του πλοίου, έχουν για τους ναυτικούς ουσιαστική σημασία.
Πηγές και βιβλιογραφία
- Κώδικας Δημοσίου Ναυτικού Δικαίου (ν.δ. 187/1973), όπως ισχύει.
- Ποινικός Κώδικας (ν. 4619/2019), όπως ισχύει· Κώδικας Ποινικής Δικονομίας (ν. 4620/2019), όπως ισχύει.
- ν. 4139/2013 για τις εξαρτησιογόνες ουσίες.
- ΑΠ 1530/2009 (ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ).
- Μανωλεδάκης Ι., Ποινικό Δίκαιο – Επιτομή Γενικού Μέρους.
- Στειακάκης Γ., Εγχειρίδιο Γενικού Μέρους Ποινικού Δικαίου, Δικηγορικός Σύλλογος Ηρακλείου, 2017.
- Κουρούκλης Α., Η ευθύνη του πλοιάρχου, διπλωματική εργασία, ΠΜΣ «Ναυτιλία, Μεταφορές και Διεθνές Εμπόριο», Πανεπιστήμιο Αιγαίου, 2020.
Η μελέτη έχει αποκλειστικά ενημερωτικό χαρακτήρα, αποτυπώνει το νομικό πλαίσιο κατά την ημερομηνία επικαιροποίησης και δεν αποτελεί νομική συμβουλή. Για κάθε συγκεκριμένη περίπτωση απαιτείται εξατομικευμένη αξιολόγηση.
