Πλατεία Κορνάρου 37, 1ος όροφος, 712 01 ΗράκλειοΤηλ. 2810 227100 · 2810 282496 · info@gfklaw.gr

Αρχική / Μελέτες

Το νομικό καθεστώς των αλλοδαπών ναυτιλιακών εταιρειών που είναι εγκατεστημένες στην Ελλάδα

Ναυτιλιακό και εταιρικό δίκαιο · Γεώργιος Μ. Γερωνυμάκης, δικηγόρος · Επικαιροποίηση: Νοέμβριος 2026

Εισαγωγική επισκόπηση για μη ειδικούς. Παρουσιάζει το νομικό πλαίσιο και τις βασικές έννοιες του θέματος, ως πρώτη γνωριμία με αυτό.

Περίληψη

Η μελέτη παρουσιάζει συνοπτικά τις διατάξεις που διαμορφώνουν το νομικό καθεστώς λειτουργίας των αλλοδαπών ναυτιλιακών εταιρειών που διατηρούν γραφείο ή υποκατάστημα στην Ελλάδα. Το καθεστώς αυτό στηρίζεται κυρίως στο ν.δ. 2687/1953, στον α.ν. 89/1967, στον α.ν. 378/1968, στο άρθρο 25 του ν. 27/1975, στον ν. 762/1978 και στον ν. 791/1978, όπως τροποποιήθηκαν και ισχύουν.

Πρόκειται για ένα σύνολο κανόνων που, σε αρκετά σημεία, αποκλίνει από γενικές αρχές της ελληνικής έννομης τάξης. Οι αποκλίσεις αφορούν, μεταξύ άλλων, τη νομική προσωπικότητα των εταιρειών αυτών, τον κανόνα της πραγματικής έδρας, καθώς και ειδικές φορολογικές και διοικητικές ρυθμίσεις. Γι' αυτό το καθεστώς χαρακτηρίζεται συχνά ως sui generis. Η νομολογία, ιδίως οι αποφάσεις ΟλΑΠ 461/1978 και ΟλΑΠ 2/1999, οδήγησε σε νομοθετικές παρεμβάσεις και διευκρίνισε τα όρια των αποκλίσεων αυτών.

Λόγω της σημασίας της ποντοπόρου ναυτιλίας για την ελληνική οικονομία, το ζητούμενο είναι μια ισορροπία: να διασφαλίζεται η νόμιμη λειτουργία των εταιρειών αυτών, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους.

Εισαγωγή

Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, θεσμικά εμπόδια, όπως η υψηλή φορολογία και η απαγόρευση διαγραφής πλοίων από τα ελληνικά νηολόγια, καθιστούσαν ασύμφορη για τους Έλληνες πλοιοκτήτες την ελληνική σημαία. Αντίθετα, οι σημαίες ευκαιρίας, όπως του Παναμά και της Λιβερίας, οι εμπορικές σχέσεις με άλλα κράτη και η διάθεση χρηματοδότησης για την αγορά και την κατασκευή πλοίων, ιδίως από τις Ηνωμένες Πολιτείες, επέτρεψαν στους Έλληνες εφοπλιστές να αναπτύξουν τη δραστηριότητά τους από τα ναυτιλιακά κέντρα της Νέας Υόρκης και του Λονδίνου.

Η ελληνική οικονομία έχανε έτσι σημαντικά έσοδα και συνάλλαγμα. Για να προσελκύσει πίσω πλοία ελληνικών συμφερόντων που είχαν υψώσει ξένη σημαία, ο νομοθέτης θέσπισε το ν.δ. 2687/1953, στο οποίο αναγνωρίστηκε αυξημένη τυπική ισχύ. Το νομοθέτημα αυτό δεν δημιούργησε νέα εταιρική μορφή. Αποτέλεσε την αφετηρία μιας σειράς ρυθμίσεων για τον τρόπο λειτουργίας των αλλοδαπών ναυτιλιακών εταιρειών στην Ελλάδα.

1. Το νομοθετικό πλαίσιο

1.1. Το ν.δ. 2687/1953

Το άρθρο 13 του ν.δ. 2687/1953 επέτρεψε σε αλλοδαπές ναυτιλιακές εταιρείες ελληνικών συμφερόντων, που δραστηριοποιούνται σε άλλες χώρες, να νηολογούν τα πλοία τους στο ελληνικό νηολόγιο. Πλοία ολικής χωρητικότητας άνω των 1.500 κόρων που νηολογούνται υπό ελληνική σημαία μπορούν να υπαχθούν στο καθεστώς προστασίας των κεφαλαίων εξωτερικού, το οποίο έχει αυξημένη τυπική ισχύ κατά το άρθρο 107 του Συντάγματος. Αυξημένη τυπική ισχύ έχουν και οι εγκριτικές πράξεις της Διοίκησης που εκδίδονται κατ' εφαρμογή του.

Με τη ρύθμιση αυτή χαλαρώθηκε η αρχή του «γνήσιου δεσμού» μεταξύ του κράτους της σημαίας και του πλοίου, η οποία ίσχυε στην Ελλάδα από το β.δ. της 1/3 Νοεμβρίου 1836. Ελληνικά μπορούσαν πλέον να είναι και πλοία που ανήκουν σε εταιρείες συσταθείσες, για παράδειγμα, στον Παναμά ή στη Λιβερία. Ο σκοπός του νομοθέτη ήταν η προσέλκυση πλοίων ελληνικών συμφερόντων. Γι' αυτό οι εγκρίσεις χορηγούνταν σε πλοία ή εταιρείες των οποίων τουλάχιστον το 50% των κεφαλαίων ανήκε σε ελληνικά συμφέροντα.

1.2. Ο α.ν. 89/1967

Η ανάγκη προσέλκυσης κεφαλαίων από το εξωτερικό οδήγησε στον α.ν. 89/1967 «Περί εγκαταστάσεως εν Ελλάδι αλλοδαπών εμποροβιομηχανικών εταιρειών». Ο νόμος επέτρεψε σε αλλοδαπές εταιρείες, που ασχολούνται αποκλειστικά με εμπορικές εργασίες με αντικείμενο εκτός Ελλάδας, να εγκαθιστούν γραφείο ή υποκατάστημα στη χώρα, με ειδική άδεια.

Ο νόμος δεν εισήγαγε νέα εταιρική οντότητα. Θέσπισε ένα σύνολο ειδικών ρυθμίσεων για εταιρείες ελληνικών ή αλλοδαπών συμφερόντων, όπως:

  • άδειες εργασίας για το αλλοδαπό προσωπικό,
  • απαλλαγές από δασμούς, φόρους και τέλη για την εισαγωγή του εξοπλισμού των γραφείων,
  • απαλλαγή από τον φόρο εισοδήματος για το εισόδημα που αποκτάται στο εξωτερικό, καθώς και για τις αποδοχές του αλλοδαπού προσωπικού,
  • ατελή εισαγωγή αυτοκινήτων και οικοσκευών του αλλοδαπού προσωπικού,
  • εξαίρεση από την υποχρέωση τήρησης βιβλίων στην ελληνική γλώσσα.

1.3. Ο α.ν. 378/1968

Η διατύπωση «εκτέλεσις εμπορικών εργασιών» του α.ν. 89/1967 ερμηνεύτηκε από ορισμένους ως αποκλείουσα τις ναυτιλιακές εταιρείες. Ο α.ν. 378/1968 άρει την αμφιβολία: υπάγει ρητά στον α.ν. 89/1967 τις αλλοδαπές ναυτιλιακές επιχειρήσεις κάθε τύπου, με άδεια εγκατάστασης που αναφέρει τις επιτρεπόμενες δραστηριότητές τους, και καθιερώνει τη συνεργασία με το αρμόδιο για τη ναυτιλία Υπουργείο.

Ο νόμος απαλλάσσει επίσης από τον φόρο εισοδήματος τα πλοία υπό ξένη σημαία που διαχειρίζονται ή εκπροσωπούν οι εγκατεστημένες εταιρείες, για το εισόδημα που αποκτάται μέσω αυτών. Η απαλλαγή καλύπτει μόνο το εισόδημα από τις δραστηριότητες που αναφέρονται ρητά στην άδεια. Ρυθμίζει ακόμη την ανανέωση ανά διετία της άδειας εργασίας και παραμονής του αλλοδαπού προσωπικού, καθώς και τις εγγυητικές επιστολές που κατατίθενται υπέρ του Δημοσίου.

1.4. Το άρθρο 25 του ν. 27/1975

Ο ν. 27/1975 «Περί φορολογίας πλοίων, επιβολής εισφοράς προς ανάπτυξιν της Εμπορικής Ναυτιλίας, εγκαταστάσεως αλλοδαπών ναυτιλιακών επιχειρήσεων και ρυθμίσεως συναφών θεμάτων» αποτελεί σήμερα τη βασική διάταξη για την εγκατάσταση. Το άρθρο 25 καθορίζει τις δραστηριότητες των γραφείων ή υποκαταστημάτων, τους όρους και τη διαδικασία της άδειας, καθώς και τις περιπτώσεις ανάκλησής της. Έχει τροποποιηθεί πολλές φορές, μεταξύ άλλων με τους ν. 814/1978, 4150/2013, 4607/2019 και 4646/2019. Οι ρυθμίσεις του παρουσιάζονται αναλυτικά στις ενότητες 3 έως 5.

1.5. Ο ν. 762/1978: ευθύνη για τις αξιώσεις των ναυτικών

Οι Έλληνες ναυτικοί που διεκδικούσαν αξιώσεις από αλλοδαπές πλοιοκτήτριες εταιρείες βρίσκονταν συχνά αντιμέτωποι με ενστάσεις έλλειψης διεθνούς δικαιοδοσίας των ελληνικών δικαστηρίων ή με εταιρείες που είχαν ήδη διαλυθεί. Ο ν. 762/1978 καθιέρωσε την εις ολόκληρον ευθύνη και των αντιπροσώπων της αλλοδαπής εταιρείας στην Ελλάδα για τις αξιώσεις που απορρέουν από τις συμβάσεις ναυτικής εργασίας.

1.6. Ο ν. 791/1978

Ο ν. 791/1978 αποτελεί την πιο σημαντική απόκλιση από το γενικό δίκαιο. Ορίζει ότι οι ναυτιλιακές εταιρείες που συστάθηκαν κατά το δίκαιο αλλοδαπού κράτους και είναι πλοιοκτήτριες ή διαχειρίστριες πλοίων με ελληνική σημαία, ή είναι εγκατεστημένες στην Ελλάδα σύμφωνα με το άρθρο 25 του ν. 27/1975 ή τους α.ν. 89/1967 και 378/1968, διέπονται ως προς τη σύσταση και την ικανότητα δικαίου από το δίκαιο της καταστατικής τους έδρας, ανεξάρτητα από τον τόπο από τον οποίο διοικούνται (άρθρο 1 παρ. 1). Ο νόμος υιοθετεί έτσι, για τις εταιρείες αυτές, τη θεωρία της καταστατικής έδρας (ή «της ίδρυσης»). Η σημασία της ρύθμισης φαίνεται στην ενότητα 2.

2. Η έδρα του νομικού προσώπου και η εξαίρεση των ναυτιλιακών εταιρειών

2.1. Η ιδιαιτερότητα των ναυτιλιακών εταιρειών

Νομικά πρόσωπα είναι οι ενώσεις προσώπων ή τα σύνολα περιουσίας που επιδιώκουν ορισμένο σκοπό και έχουν αποκτήσει, με την τήρηση των όρων του νόμου, ικανότητα δικαίου (άρθρο 61 ΑΚ). Οι ναυτιλιακές εταιρείες έχουν τα βασικά χαρακτηριστικά των νομικών προσώπων του ιδιωτικού και του εμπορικού δικαίου, αλλά διαφέρουν στον σκοπό και στον τρόπο λειτουργίας τους.

Ο σκοπός τους είναι η εκμετάλλευση του πλοίου. Οι δραστηριότητές τους, είτε πρόκειται για πλοιοκτήτριες είτε για διαχειρίστριες, ταυτίζονται με τον κύκλο εργασιών του πλοίου και εκτυλίσσονται χωρίς γεωγραφικούς ή χρονικούς περιορισμούς. Ο διεθνής χαρακτήρας της ποντοπόρου ναυτιλίας, μέσω της οποίας διακινείται η μεγάλη πλειονότητα του παγκόσμιου εμπορίου, και το έντονα ανταγωνιστικό περιβάλλον της απαιτούν ευέλικτες εταιρικές μορφές και νομικά και φορολογικά πλαίσια που επιτρέπουν γρήγορες αποφάσεις, πρόσβαση σε χρηματοδότηση και σύναψη εμπορικών συμφωνιών σε διάφορα κράτη.

Εδώ βρίσκεται και η ιδιαιτερότητα των γραφείων τους στην Ελλάδα. Η καταστατική έδρα των εταιρειών αυτών είναι στο εξωτερικό, όμως οι αποφάσεις για την εκμετάλλευση των πλοίων λαμβάνονται στην Ελλάδα. Η κατάσταση αυτή γεννά ζητήματα ικανότητας δικαίου, ευθύνης και εφαρμοστέου δικαίου.

2.2. Η έννοια της έδρας

Έδρα είναι ο τόπος όπου εκδηλώνονται οι σημαντικότερες λειτουργίες του νομικού προσώπου. Χρησιμεύει, μεταξύ άλλων, για τον προσδιορισμό της κατά τόπον αρμοδιότητας δικαστικών και διοικητικών αρχών, του τόπου συνεδρίασης των οργάνων, του τόπου εκπλήρωσης της παροχής και του τόπου επιδόσεων. Στο ιδιωτικό διεθνές δίκαιο, η έδρα καθορίζει το εφαρμοστέο δίκαιο. Ορίζεται από τον νόμο ή από τη βούληση των ιδρυτών, στη συστατική πράξη ή στο καταστατικό.

Ζήτημα γεννάται όταν η καταστατική έδρα διαφέρει από τον τόπο όπου πράγματι ασκείται η διοίκηση. Για τα ημεδαπά νομικά πρόσωπα, το άρθρο 64 ΑΚ δίνει προβάδισμα στην καταστατική έδρα.

2.3. Ο κανόνας της πραγματικής έδρας

Η Ελλάδα, όπως και αρκετά άλλα ευρωπαϊκά κράτη, ακολουθεί στο ιδιωτικό διεθνές δίκαιο τη θεωρία της πραγματικής έδρας. Κατά το άρθρο 10 ΑΚ, η ικανότητα του νομικού προσώπου κρίνεται από το δίκαιο της έδρας του, δηλαδή του τόπου όπου ασκείται πράγματι η διοίκηση και λαμβάνονται οι βασικές αποφάσεις. Από το δίκαιο αυτό κρίνονται η σύσταση, η έκταση της ικανότητας δικαίου, η λύση, η επωνυμία, η διοίκηση, η εξουσία εκπροσώπησης και η ευθύνη των οργάνων.

Κατά συνέπεια, μια εταιρεία της οποίας τα όργανα διοίκησης λειτουργούν πράγματι στην Ελλάδα διέπεται από το ελληνικό δίκαιο, ακόμη κι αν το καταστατικό της ορίζει έδρα στο εξωτερικό. Αν δεν έχουν τηρηθεί οι διατυπώσεις σύστασης και δημοσιότητας του ελληνικού δικαίου, η εταιρεία δεν αναγνωρίζεται ως νομικό πρόσωπο του τύπου που επέλεξε. Κατά τη νομολογία, αντιμετωπίζεται ως ομόρρυθμη εταιρεία «εν τοις πράγμασι», και οι εταίροι της ευθύνονται απεριόριστα και εις ολόκληρον μαζί με αυτήν (πλέον κατά τις διατάξεις του ν. 4072/2012 για την ομόρρυθμη εταιρεία).

Σημειώνεται ότι, για εταιρείες που έχουν συσταθεί σε κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η εφαρμογή της θεωρίας της πραγματικής έδρας περιορίζεται από την ελευθερία εγκατάστασης (άρθρα 49 και 54 ΣΛΕΕ), όπως την έχει ερμηνεύσει το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ενδεικτικά, υποθέσεις Centros, Überseering και Inspire Art). Οι αλλοδαπές ναυτιλιακές εταιρείες του άρθρου 25 του ν. 27/1975 έχουν όμως συνήθως συσταθεί σε τρίτες χώρες, όπως οι Νήσοι Μάρσαλ, η Λιβερία και ο Παναμάς. Γι' αυτές η ειδική ρύθμιση του ν. 791/1978 παραμένει καθοριστική.

2.4. Η εξαίρεση: οι εγκατεστημένες στην Ελλάδα ναυτιλιακές εταιρείες

Με βάση τα παραπάνω νομοθετήματα λειτούργησαν στην Ελλάδα πολλά γραφεία και υποκαταστήματα αλλοδαπών ναυτιλιακών εταιρειών. Στην πράξη, τα γραφεία αυτά ήταν συχνά τα πραγματικά κέντρα διοίκησης των εταιρειών, και όχι οι χώρες της καταστατικής τους έδρας. Σύμφωνα με τον κανόνα του άρθρου 10 ΑΚ, οι εταιρείες αυτές θα κινδύνευαν να θεωρηθούν άκυρες, αφού δεν είχαν συσταθεί κατά τους τύπους του ελληνικού δικαίου.

Το ζήτημα τέθηκε στη νομολογία με την απόφαση 1152/1969 του Πρωτοδικείου Πειραιά και κρίθηκε από την Ολομέλεια του Αρείου Πάγου με την απόφαση 461/1978, που εφάρμοσε τη θεωρία της πραγματικής έδρας. Ο νομοθέτης αντέδρασε την ίδια χρονιά με τον ν. 791/1978, ο οποίος, όπως αναφέρθηκε, υποβάλλει τη σύσταση και την ικανότητα δικαίου των εταιρειών αυτών στο δίκαιο της καταστατικής τους έδρας. Η ρύθμιση εξυπηρετούσε αναπτυξιακούς σκοπούς: επέτρεπε στις εταιρείες να κάνουν χρήση των ευνοϊκών ρυθμίσεων των παραπάνω νόμων χωρίς τον κίνδυνο να θεωρηθούν ημεδαπές και μη έγκυρα συσταθείσες.

Η απόκλιση αυτή έχει όμως όρια. Κατά την ΟλΑΠ 2/1999, η απόκλιση από τον κανόνα του άρθρου 10 ΑΚ περιορίζεται στα ζητήματα σύστασης και ικανότητας δικαίου και δεν καταλαμβάνει όλα τα ζητήματα που αφορούν το νομικό πρόσωπο. Τα υπόλοιπα ζητήματα, όπως η διεθνής δικαιοδοσία και η ευθύνη, εξακολουθούν να κρίνονται κατά τους γενικούς κανόνες.

3. Οι επιτρεπόμενες δραστηριότητες

Κατά το άρθρο 25 του ν. 27/1975, τα γραφεία ή υποκαταστήματα αλλοδαπών ναυτιλιακών επιχειρήσεων μπορούν να ασχολούνται αποκλειστικά με τις δραστηριότητες που ορίζει ο νόμος. Ο περιορισμός αυτός προσδιορίζει την πηγή των εισοδημάτων τους και, κατ' επέκταση, τη φορολογική τους μεταχείριση. Οι δραστηριότητες αφορούν πλοία με ελληνική ή ξένη σημαία ολικής χωρητικότητας άνω των 500 κόρων, με εξαίρεση τα επιβατηγά ακτοπλοϊκά και τα εμπορικά πλοία που εκτελούν πλόες εσωτερικού. Κατ' εξαίρεση, η εγκατάσταση επιτρέπεται και για πλοιοκτήτριες ή διαχειρίστριες ναυαγοσωστικών ή ρυμουλκών πλοίων υπό ξένη σημαία, οποιασδήποτε χωρητικότητας.

Ενδεικτικά, οι επιτρεπόμενες δραστηριότητες περιλαμβάνουν:

  • τη διαχείριση και την εκμετάλλευση των πλοίων: πληρώματα, εκκαθάριση και καταβολή αποδοχών και αποζημιώσεων, ασθένειες και εργατικά ατυχήματα, φορολογία των πλοίων, συντήρηση, επισκευές, εφοδιασμός και κλάση, διορισμός πρακτόρων, αξιώσεις από αβαρίες, συγκρούσεις και επιθαλάσσιες αρωγές,
  • θέματα κοινωνικής ασφάλισης των πληρωμάτων, ιδίως στο Ναυτικό Απομαχικό Ταμείο,
  • την τήρηση λογιστικών βιβλίων, εισπράξεις και πληρωμές, τήρηση τραπεζικών λογαριασμών σε συνάλλαγμα, σύγκληση στην Ελλάδα των διοικητικών συμβουλίων και των γενικών συνελεύσεων και σύνταξη οικονομικών καταστάσεων,
  • τη σύναψη ναυλώσεων και μισθώσεων πλοίων και την εκκαθάριση ναύλων, σταλιών και επισταλιών,
  • την ασφάλιση των πλοίων και την εγγραφή τους σε αλληλασφαλιστικούς οργανισμούς αστικής ευθύνης (P&I),
  • τη διαπραγμάτευση συμβάσεων ναυπήγησης, μετασκευής, επισκευής και αγοραπωλησίας πλοίων και τη μεσολάβηση για τη χρηματοδότησή τους,
  • τη μεσιτεία ναυλώσεων, αγοραπωλησιών, ναυπηγήσεων και ασφαλίσεων,
  • τον διακανονισμό αβαριών και την αντιπροσώπευση πλοιοκτητριών εταιρειών, ναυλωτριών γυμνού πλοίου και μισθωτριών πλοίων με χρηματοδοτική μίσθωση.

4. Η άδεια εγκατάστασης

Η εγκατάσταση εγκρίνεται με απόφαση του Υπουργού Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, που δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. Η εταιρεία υποβάλλει αίτηση στην αρμόδια υπηρεσία του Υπουργείου, στην οποία αναφέρονται η επωνυμία, η έδρα και η ιθαγένειά της, ο εταιρικός τύπος και η δραστηριότητά της στη χώρα της έδρας, η μορφή της εγκατάστασης (γραφείο ή υποκατάστημα), το αντικείμενο των εργασιών στην Ελλάδα και τα στοιχεία του νόμιμου εκπροσώπου της.

Η αίτηση συνοδεύεται, μεταξύ άλλων, από:

  • το καταστατικό, σε επικυρωμένο αντίγραφο και επίσημη μετάφραση, από το οποίο να προκύπτει το ναυτιλιακό αντικείμενο,
  • απόφαση του διοικητικού συμβουλίου για την εγκατάσταση και τον διορισμό του εκπροσώπου,
  • πρόσφατη βεβαίωση της αρμόδιας αρχής της χώρας της έδρας ότι η εταιρεία υφίσταται και λειτουργεί νόμιμα,
  • υπεύθυνη δήλωση του εκπροσώπου για την αποδοχή του διορισμού και για το αντικείμενο των εργασιών,
  • τα στοιχεία των πλοίων που διαχειρίζεται ή εκμεταλλεύεται η εταιρεία (όνομα, σημαία, διεθνές διακριτικό σήμα, αριθμός IMO, χωρητικότητα) και τα έγγραφα εθνικότητάς τους. Αν η εταιρεία είναι μόνο διαχειρίστρια, απαιτείται και έγγραφο της πλοιοκτήτριας για την ανάθεση της διαχείρισης.

Βασική προϋπόθεση είναι η υποχρέωση εισαγωγής στην Ελλάδα συναλλάγματος ή ευρώ για την κάλυψη των ετήσιων δαπανών λειτουργίας του γραφείου, ύψους τουλάχιστον 50.000 δολαρίων ΗΠΑ, καθώς και για το σύνολο των πληρωμών της στην Ελλάδα. Η εταιρεία καταθέτει επίσης εγγυητική επιστολή τράπεζας υπέρ του Δημοσίου, που καταπίπτει σε περίπτωση παράβασης. Ο νόμος ορίζει ελάχιστο ποσό 5.000 δολαρίων ΗΠΑ, ενώ πρόσφατες εγκριτικές αποφάσεις ορίζουν ποσό 10.000 δολαρίων ΗΠΑ, κατατιθέμενο εντός τριών μηνών από τη δημοσίευση. Εντός της ίδιας προθεσμίας η εταιρεία οφείλει να εγκαταστήσει το γραφείο και να γνωστοποιήσει την έναρξη εργασιών στις αρμόδιες υπηρεσίες.

Η άδεια είναι ατομική διοικητική πράξη με την οποία η Διοίκηση αναγνωρίζει την εταιρεία ως αλλοδαπή. Ισχύει για πέντε έτη από τη δημοσίευσή της, δεν ανακαλείται πριν από τη λήξη της, εκτός αν παραβιαστούν οι όροι της, και οι όροι της δεν μεταβάλλονται χωρίς τη συναίνεση της επιχείρησης. Ανανεώνεται αυτοδίκαια για ίσο διάστημα, εφόσον εξακολουθούν να συντρέχουν οι όροι της αρχικής έγκρισης.

5. Ανάκληση της άδειας και συνέπειες

5.1. Λόγοι και διαδικασία

Η άδεια μπορεί να ανακληθεί με υπουργική απόφαση, αν η επιχείρηση παραβιάσει όρους της άδειας, του α.ν. 378/1968 ή του άρθρου 25 του ν. 27/1975. Οι απαλλαγές αίρονται από τον χρόνο της παράβασης. Πριν από την ανάκληση, η αρμόδια υπηρεσία γνωστοποιεί εγγράφως την παράβαση στο γραφείο και το καλεί να εκθέσει τις απόψεις του. Αν οι εξηγήσεις δεν κριθούν επαρκείς, εκδίδεται η απόφαση ανάκλησης.

Κάθε διαφορά μεταξύ του Ελληνικού Δημοσίου και της αλλοδαπής επιχείρησης για την ερμηνεία ή τα κενά της απόφασης εγκατάστασης ή για την ανάκληση της άδειας λύνεται αποκλειστικά με διαιτησία (άρθρο 25 παρ. 4 του ν. 27/1975). Κάθε μέρος ορίζει έναν διαιτητή. Διαιτητής του Δημοσίου ορίζεται μέλος του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους. Αν ένα μέρος δεν ορίσει διαιτητή εντός τριάντα ημερών, αυτός διορίζεται από το Ναυτικό Επιμελητήριο Ελλάδος. Σε περίπτωση διαφωνίας των διαιτητών, ορίζεται επιδιαιτητής. Η διαιτητική απόφαση είναι αμετάκλητη και εκτελεστή. Τα έξοδα προκαταβάλλονται από τον αιτούντα και βαρύνουν τελικά τον ηττηθέντα.

5.2. Οι συνέπειες της ανάκλησης

Η ανάκληση επιφέρει την απώλεια των απαλλαγών από τον χρόνο της παράβασης. Επιπλέον, αν το γραφείο συνεχίσει να λειτουργεί στην Ελλάδα χωρίς άδεια, παύει να καλύπτεται από την προστασία του ν. 791/1978. Η εταιρεία κινδυνεύει τότε να κριθεί κατά τον κανόνα της πραγματικής έδρας και να αντιμετωπιστεί ως ομόρρυθμη εταιρεία «εν τοις πράγμασι», με απεριόριστη και εις ολόκληρον ευθύνη των μελών της διοίκησης και των εταίρων (ενδεικτικά, ΟλΑΠ 461/1978, ΟλΑΠ 2/1999, ΑΠ 812/2008, ΑΠ 803/2010).

6. Πτώχευση

Η στενή ερμηνεία του άρθρου 1 του ν. 791/1978 έχει συνέπειες και στην πτώχευση. Το ερώτημα είναι αν η πτωχευτική ικανότητα των εταιρειών αυτών κρίνεται από το δίκαιο της καταστατικής ή της πραγματικής έδρας.

Στη θεωρία και στη νομολογία διατυπώθηκαν δύο απόψεις. Κατά την πρώτη, η πτωχευτική ικανότητα αποτελεί εκδήλωση της γενικής ικανότητας δικαίου, οπότε θα κρινόταν από το δίκαιο της καταστατικής έδρας. Κατά τη δεύτερη, που φαίνεται να επικρατεί, η πτωχευτική ικανότητα είναι ειδική ικανότητα, διακριτή από την ικανότητα δικαίου του άρθρου 1 του ν. 791/1978. Ο νόμος αυτός χρησιμοποιεί την έννοια της ικανότητας δικαίου με τη στενή σημασία της δυνατότητας απόκτησης δικαιωμάτων και ανάληψης υποχρεώσεων. Ειδικές ικανότητες, όπως η πτωχευτική ή η υπαγωγή σε διαδικασίες εξυγίανσης, μπορεί κάθε έννομη τάξη να τις επιφυλάσσει για ορισμένες κατηγορίες προσώπων, για λόγους δημόσιας τάξης και προστασίας των δανειστών.

Κατά συνέπεια, το άρθρο 1 του ν. 791/1978 δεν επηρεάζει τη διεθνή δικαιοδοσία των ελληνικών δικαστηρίων σε θέματα πτώχευσης. Εφόσον οι εταιρείες αυτές ασκούν ή ασκούσαν τη δραστηριότητα και τη διοίκησή τους στην Ελλάδα, μπορούν να έχουν εδώ ειδική εμπορική εγκατάσταση και να υπάγονται στα ελληνικά δικαστήρια για τις διαφορές από τη δραστηριότητα αυτή, συμπεριλαμβανομένης της κήρυξής τους σε πτώχευση. Το ελληνικό δίκαιο εφαρμόζεται για τις προϋποθέσεις της πτωχευτικής ικανότητας και για το αν η πτώχευση επιφέρει τη λύση της εταιρείας.

Από την 1η Μαρτίου 2021 οι προϋποθέσεις και η διαδικασία της πτώχευσης ρυθμίζονται από τον ν. 4738/2020, ο οποίος κατάργησε τον Πτωχευτικό Κώδικα (ν. 3588/2007). Αν το κέντρο των κύριων συμφερόντων της εταιρείας βρίσκεται σε κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εφαρμόζεται ο Κανονισμός (ΕΕ) 2015/848 για τις διαδικασίες αφερεγγυότητας. Αν η εταιρεία έχει την πραγματική της έδρα σε τρίτη χώρα και περιουσία στην Ελλάδα, κρίσιμες είναι οι διατάξεις του ν. 3858/2010, που ενσωμάτωσε τον πρότυπο νόμο της UNCITRAL για τη διασυνοριακή αφερεγγυότητα και ρυθμίζει την αναγνώριση της αλλοδαπής διαδικασίας στην Ελλάδα.

Συμπεράσματα

Ανεξάρτητα από τους οικονομικούς και πολιτικούς λόγους που το διαμόρφωσαν, το καθεστώς των εγκατεστημένων στην Ελλάδα αλλοδαπών ναυτιλιακών εταιρειών αποκλίνει σε αρκετά σημεία από τις γενικές αρχές της ελληνικής έννομης τάξης. Η απόκλιση αφορά τόσο τον τρόπο θέσπισης, με την αυξημένη τυπική ισχύ ορισμένων διατάξεων και εγκριτικών πράξεων, όσο και το περιεχόμενο των κανόνων.

Η πιο σημαντική ιδιαιτερότητα είναι η εξαίρεση από τη θεωρία της πραγματικής έδρας με τον ν. 791/1978. Ο νομοθέτης απάντησε άμεσα στην ΟλΑΠ 461/1978, επιλέγοντας τη θεωρία της καταστατικής έδρας. Η ΟλΑΠ 2/1999 περιόρισε όμως την εξαίρεση στη σύσταση και στην ικανότητα δικαίου. Τα υπόλοιπα ζητήματα, όπως η διεθνής δικαιοδοσία, η ευθύνη και η πτωχευτική ικανότητα, εξακολουθούν να κρίνονται από τους γενικούς κανόνες.

Ο διεθνής χαρακτήρας της ποντοπόρου ναυτιλίας και το ανταγωνιστικό της περιβάλλον εξηγούν την ανάγκη για ευέλικτες εταιρικές μορφές και ειδικά νομικά και φορολογικά πλαίσια. Λόγω της συμβολής των εταιρειών αυτών στην ελληνική οικονομία, το ζητούμενο παραμένει η ισορροπία ανάμεσα στη νόμιμη λειτουργία τους και στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους.

Πηγές και βιβλιογραφία

Νομοθεσία και νομολογία

  • Σύνταγμα, άρθρο 107· Αστικός Κώδικας, άρθρα 10, 61, 64· Κώδικας Πολιτικής Δικονομίας.
  • ν.δ. 2687/1953· α.ν. 89/1967· α.ν. 378/1968· ν. 27/1975, άρθρο 25, όπως ισχύει· ν. 762/1978· ν. 791/1978· ν. 814/1978.
  • ν. 4072/2012· ν. 3858/2010· ν. 4738/2020· Κανονισμός (ΕΕ) 2015/848.
  • Αποφάσεις του Υπουργού Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής για την έγκριση εγκατάστασης γραφείων ή υποκαταστημάτων κατά το άρθρο 25 του ν. 27/1975 (ΦΕΚ Β΄, 2024–2025).
  • ΠρΠειρ 1152/1969· ΟλΑΠ 461/1978· ΑΠ 796/1994· ΟλΑΠ 2/1999 (ΕλλΔνη 1999, 271)· ΑΠ 812/2008· ΑΠ 803/2010.

Βιβλιογραφία

  • Αθανασίου Λ., Η διασυνοριακή πτώχευση της ναυτιλιακής επιχείρησης, Νομική Βιβλιοθήκη, 2015.
  • Αθανασοπούλου Β., «Το εφαρμοστέο δίκαιο στις εγκατεστημένες στην Ελλάδα αλλοδαπές ναυτιλιακές εταιρείες», εισήγηση στο 10ο Διεθνές Συνέδριο Ναυτικού Δικαίου, σ. 113 επ.
  • Κεραμέας Κ. – Κονδύλης Δ. – Νίκας Ν., Ερμηνεία ΚΠολΔ.
  • Παμπούκης Χ., Νομικά πρόσωπα και ιδίως εταιρείες στις συγκρούσεις νόμων, Αντ. Ν. Σάκκουλας, 2002.
  • Παπαστερίου Δ., Η έδρα των νομικών προσώπων στο ιδιωτικό δίκαιο, Θεσσαλονίκη, 1979.
  • Περάκης Ε., Η πτώχευση του αλλοδαπού εμπόρου και η αναγνώριση των αλλοδαπών πτωχεύσεων στην Ελλάδα, Νομική Βιβλιοθήκη, 1990.
  • Σπαρτιώτης Γ. Ε., Ναυτιλιακές εταιρείες α.ν. 89/67, Εμμ. Ν. Σταυριδάκης.
  • Γκουργιώτης Α., «Ζητήματα αναφορικά με την έδρα του νομικού προσώπου στο αστικό και φορολογικό δίκαιο».
  • Γράμμης Μ., «Αλλοδαπές ναυτιλιακές εταιρείες εγκατεστημένες στην Ελλάδα με βάση τον α.ν. 89/67», 2023.

Η μελέτη έχει αποκλειστικά ενημερωτικό χαρακτήρα, αποτυπώνει το νομικό πλαίσιο κατά την ημερομηνία επικαιροποίησης και δεν αποτελεί νομική συμβουλή. Για κάθε συγκεκριμένη περίπτωση απαιτείται εξατομικευμένη αξιολόγηση.

← Όλες οι μελέτες